دیدار و گفت‌ و گو با تنها دوست بازمانده جلال آل‌احمد | جلال اهل مدارا و مماشات نبود

امروز یازدهم آذر ماه، یکصدمین سال تولد جلال‌آل‌احمد است. نویسنده «غرب‌زدگی»، «مدیر مدرسه»، «نفرین زمین» و انبوهی کتاب، مقاله و داستان‌ کوتاه که نام و جایگاهش را در ادبیات داستانی نمی‌توان نادیده گرفت.

همشهری آنلاین- فرشاد شیرزادی: امروز یازدهم آذر ماه، یکصدمین سال تولد جلال‌آل‌احمد است. نویسنده «غرب‌زدگی»، «مدیر مدرسه»، «نفرین زمین» و انبوهی کتاب، مقاله و داستان‌ کوتاه که نام و جایگاهش را در ادبیات داستانی نمی‌توان نادیده گرفت. عبدالعلی دستغیب، منتقد و مترجم فلسفه درباره آل‌احمد می‌گوید: «بهترین داستان او «نفرین زمین» است که حاصل تجربیات شخصی اوست.» جلال سابقه سیاسی هم داشت و در این‌باره هم با دستغیب صحبت کرده‌ایم. دستغیب از دوستان گرمابه و گلستان جلال آل‌احمد است. او به همراه سیمین دانشور سه‌شنبه‌ها در تهران به کافه می‌رفتند و جمعه‌ها هم سه نفری کوهنوردی می‌کردند. گفت‌وگوی ما را با عبدالعلی دستغیب درباره جلال بخوانید. او از داستان‌ها، سفرنامه‌ها، مقاله‌ها و ترجمه‌ها و سفرش با جلال به شیراز و خاطرات مشترکشان سخن گفته است.

دیدار و گفت‌ و گو با تنها دوست بازمانده جلال آل‌احمد | جلال اهل مدارا و مماشات نبود
جلال در دوران نوجوانی

بهترین داستان آل‌احمد از نظر و نگاه شما کدام داستان است؟

به گمانم «نفرین زمین» بهترین داستان جلال است. او در این کتاب تجربیات شخصی خود را به‌عنوان یک معلم که برای تدریس به روستایی می‌رود و مردم آن روستا را خرافات زده می‌یابد، بیان می‌کند. جلال البته بیشتر آژیتاسیونر بود. درست مانند احمد محمود و محمود دولت‌آبادی. این دست نویسندگان در آثارشان به تحریک سیاسی مردم می‌پرداختند و مردم را علیه هیأت حاکمه می‌شوراندند.

مدیر مدرسه چطور؟ زبان پرطمطراقی دارد. از عبارت‌هایی مثل «همپالکی»، «دَنگم گرفته بود» و … استفاده می‌کند که تا آن روزها در ادبیات ما سابقه نداشت.

بله. درست است، اما در عین حال باید بدانید که داستان‌های آل‌احمد شکل داستان داشت. آل احمد به‌دلیل وجود و حضورش در

دیدار و گفت‌ و گو با تنها دوست بازمانده جلال آل‌احمد | جلال اهل مدارا و مماشات نبود
دهه ۱۳۳۰

کانون نویسندگان و اینکه روشنفکر تأثیرگذار و صاحب نفوذی بود، می‌تواند همچنان بررسی شود. او زبان صریح و رکی داشت.

از دیگر کتاب‌ها و ترجمه‌هایش چه؟ آنها از چه عیاری برخوردارند؟

جلال در مقاله‌نویسی سرآمد بود. سفرنامه‌های او هم می‌تواند در همین زمینه ثبت و ضبط شود. سفرنامه به آمریکا، روسیه و خسی در میقات و سفر به ولایت عزرائیل جزو شاخص‌ترین آثار او به شمار می‌روند.

دیدار و گفت‌ و گو با تنها دوست بازمانده جلال آل‌احمد | جلال اهل مدارا و مماشات نبود
جلال آل احمد در لباس محلی

چرا جلال به‌عنوان نویسنده و مقاله‌نویس سیاست را دنبال می‌کرد؟

او مدتی به همراه ابراهیم گلستان به عضویت حزب توده در آمد. ابراهیم گلستان خیلی زود دریافت که اوضاع از چه قرار است و به همین دلیل راه خودش را از دیگر نویسندگان به کلی جدا کرد. جلال اما رک و صریح بود. اگر از کسی یا چیزی بدش می‌آمد، سریع واکنش نشان می‌داد. اهل مدارا و مماشات نبود. معمولاً اغلب روشنفکران در دوران پهلوی دوم وقتی در باد موافق قرار می‌گرفتند و خطری تهدیدشان نمی‌کرد شعار سیاسی سر می‌دادند و پز اپوزیسیون می‌گرفتند. وقتی احساس خطر می‌کردند، سکوت اختیار می‌شد. اما جلال عکس این موضوع رفتار می‌کرد. سرش درد می‌کرد برای سر و صدا. در مواقعی که احساس خطر هم می‌کرد دل قرصی داشت و فریاد برمی‌آورد.

از او خاطره هم دارید؟

بله. روزهای سه‌شنبه، همراه سیمین دانشور نزد او به یکی از کافه‌های تهران می‌رفتیم. جمعه‌ها هم سه نفری برای کوهنوردی آماده بودیم. معاشرت با جلال برای هر کسی خوشایند بود. آدم دهان‌گرم، پردل و خوش‌سخنی بود که کسی را در عین حال نمی‌رنجاند.

دیدار و گفت‌ و گو با تنها دوست بازمانده جلال آل‌احمد | جلال اهل مدارا و مماشات نبود
جلال در کنار برادرش شمس آل احمد

قبلاً از زبان شما شنیدم که با غلامحسین ساعدی اختلاف نظر داشتند. درست است؟

بله. اختلاف نظر داشتند، اما ساعدی همواره برای جلال احترام قائل بود و دوستش می‌داشت.

ترجمه‌های جلال از زبان فرانسه چگونه بود؟ قمارباز داستایوسکی و بیگانه نوشته کامو که اغلب اهل ادبیات آن را دارند و خوانده‌اند.

الآن ترجمه‌های جدید و مترجمان جدید وارد عرصه شده‌اند. ترجمه‌های جلال با همان زبانی بود که خود آموخته و شکسته‌بسته یاد گرفته بود. تلاشش در همان حد بود. نه بیشتر و نه کمتر.

دیدار و گفت‌ و گو با تنها دوست بازمانده جلال آل‌احمد | جلال اهل مدارا و مماشات نبود
در حاشیه سفر به تبریز

جلال معمولاً در چه عرصه‌هایی موفق ظاهر می‌شد؟

به مدیر مدرسه اشاره کردید که آن هم به‌دلیل تجربه ‌خودش در کسوت یک معلم است. هر جا که جلال تجربیاتش را مستقیم بیان می‌کند برای مخاطب جالب توجه است. این را هم بگویم که جلال همواره خودش بود؛ آدمی عصبی‌مزاج و عجول. مجموعه‌ای هم با عنوان «یادداشت‌های شتابزده» دارد. شتابزدگی در خونش بود و همانطور که گفتم رک و صریح. با کسی و چیزی تعارف نداشت.

شما ‌زاده شیرازید و خیلی زود به تهران آمدید. با هم به مسافرت هم می‌رفتید؟

بله. اتفاقاً جلال اصرار داشت که یک‌بار او را به شیراز دعوت کنم. با سیمین دانشور و جلال به شیراز آمدیم و خیلی عجله داشت که با نویسندگان، شاعران و روشنفکران این شهر آشنا شود. در آن سفر او را به مکان‌های تاریخی شیراز بردم. کتیبه‌ها را می‌دید و برای خودش در دفترچه یادداشتی که به همراه داشت، چیزهایی می‌نوشت. جست‌وجوگر بود. دوستی با جلال برای هر مصاحبی خوشایند بود.

  • عبدالعلی دستغیب: نویسندگان ایرانی تحریک کننده سیاسی اند| چرا گلستان نمره قبولی می گیرد؟
  • دستغیب: نیاز انسان معاصر به ادبیات معاصر است | ادبیات معاصر مهم‌تر از ادب قرن هشتم است!

در داستان‌نویسی از چه اعتباری برخوردار بود؟

اگر او را با مثلاً صادق چوبک مقایسه کنیم، می‌بینیم که چوبک به ‌مراتب از او جلوتر است. البته چوبک داستان‌های ضعیف هم زیاد دارد، اما جلال هرجا که خودش بوده و تجربیات زیسته خودش را به رشته تحریر درآورده، نوشته‌هایش، شکلی از داستان پیدا کرده است، اما امروز او را به‌عنوان روشنفکری که مقاله‌ها و سفرنامه‌های جذابی نوشته است باید به جای آوریم. سفرنامه‌های جلال ماندگار است.

دیدار و گفت‌ و گو با تنها دوست بازمانده جلال آل‌احمد | جلال اهل مدارا و مماشات نبود
جلال در کنار مصطفی شعاعیان در واپسین روزهای زندگی

کد خبر 812384

  • داستان زندگی یکی از زنان شهرنو در آستانه انقلاب

  • حکومت شیعی در لبنان چگونه شکل گرفت؟ | شیعیان لبنان کجای تاریخ این کشور ایستاده‌اند؟

  • دیدار و گفت‌ و گو با تنها دوست بازمانده جلال آل‌احمد | جلال اهل مدارا و مماشات نبود

  • واکنش ایران به عصبانیت عصبانیت ۳ کشور اروپایی درباره یک موشک خاص

  • اسرائیل به پایگاه مستشاران ایرانی حمله کرد | دست کم دو ایرانی شهید شدند

  • تصاویر لحظه درگیری لفظی مدیرکل میراث فرهنگی و گردشگری استان گلستان با یک محیطبان

  • جزئیات مرگ دختر ۶ ماهه در تحصن پرستاران مفید

  • داستان زندگی یکی از زنان شهرنو در آستانه انقلاب

  • ببینید | ماجرای قتل جنجالی جوان میبدی | درخواست مسئولان از مردم

  • جنجال در نمازجمعه امروز رشت | دفتر امام جمعه بیانیه داد

  • کسر امتیاز از استقلال قبل از دربی | از دست رفتن همزمان صدر جدول و ۳ امتیاز حساس بازی پرسپولیس؟

  • ببینید | ماجرای قتل جنجالی جوان میبدی | درخواست مسئولان از مردم

  • رئیس رژیم صهیونیستی از امارات گریخت

  • خیانت بزرگی به خودم کردم که از پرسپولیس جدا شدم | باید الان اروپا بودم نه اینجا!

  • کری سنگین؛ بازیکنان پرسپولیس بدانند در حد و اندازه ما نیستند | بیرانوند مغرور نباشد و درست تصمیم بگیرد

  • فروش حضوری خودرو در نمایندگی ها آزاد شد | جزئیات ثبت‌نام در نمایندگی‌های فروش

  • کمیته استیناف فدراسیون فوتبال به نفع استقلال رای داد

  • حمله مسیح علی‌نژاد به دولت آلمان درباره ایران!

  • اسرائیل به پایگاه مستشاران ایرانی حمله کرد | دست کم دو ایرانی شهید شدند

  • عکس | خودروی لاکچری کنعانی رسید | قهرمان جهان تهدید به استعفا کرد

دیدگاهتان را بنویسید